Küresel ekonomik büyümenin epey zayıf seyrettiği, dış ticarette artış suratının tarihi ortalamaların altında kaldığı, ticaret savaşları, gümrük vergisi artışları ve korumacılık eğilimlerinin güç kazandığı kuvvetli bir süreçte Türkiye iktisadı; üretim kapasitesi, ekonomik büyüme, istihdam ve ihracat artışıyla olumlu ayrışmayı başardı.
Türkiye’nin ihracatı 2025’te bir evvelki yıla nazaran yüzde 4,5 artarak 273,4 milyar dolar oldu.
Makine İhracatçıları Birliği (MAİB) datalarından derlenen bilgilere nazaran, hür bölgeler de dahil edildiğinde makine imalat endüstrisinin konsolide ihracatı 2025’te yıllık bazda yüzde 1,9 artarak 28,7 milyar dolara yükseldi. Bu sayı, tüm vakitlerin en yüksek verisi olarak kayıtlara geçti.
Tonaj olarak düşüşün yaşandığı bu periyotta, kilogram başına ortalama ihracat fiyatı 8,1 dolarla tüm vakitlerin en yüksek düzeyine ulaştı.
En yüksek ihracat Almanya’ya
Almanya’ya gerçekleştirilen ihracatın yüzde 6,8 artışla 3,2 milyar dolara yükseldiği bu periyotta, ABD’ye yapılan dış satım yüzde 9 artışla 2 milyar dolara yaklaştı. Suriye’ye makine ihracatının yüzde 189 artışla 130,6 milyon dolara ulaşması dikkati çekti.
Alt kümeler incelendiğinde, en yüksek ihracat artışının yüzde 6,6 ile içten yanmalı motorlar ve aksamlarında gerçekleştiği görülürken bunu inşaat ve madencilik makineleri ile yıkama ve kurutma makineleri izledi.
Türbin, turbojet ve hidrolik sistemlerde yüzde 17, besin makinelerinde ise yüzde 14 artış kaydedildi.
“Katma bedeli fazla eserlere odaklanarak ihracat gelirlerimizi koruduk”
Makine İhracatçıları Birliği Lideri Kutlu Karavelioğlu, ihracat datalarına ve bölümdeki gelişmelere ait yaptığı açıklamada, makine endüstrisinin neredeyse her yıl ihracatta rekor kırar hale geldiğini söyledi.
Geçen yıl global makine ihracatının 2024’e nazaran yüzde 10 arttığını lisana getiren Karavelioğlu, buna karşın üretimdeki yükselişin daha hudutlu kaldığını, bu durumun makine fiyatlarındaki artışa işaret ettiğini anlattı.
Endüstrinin büyük kısmının kuvvetli dezenflasyon yılını kayıplarla da olsa atlattığını tabir eden Karavelioğlu, buna karşın işletmeler üzerindeki düşük kur-yüksek faiz baskısının hafiflediğini söylemek için şimdi erken olduğunu vurguladı.
Karavelioğlu, “Geçen yıl küresel piyasalarda belirleyici olan memleketler arası kurum ve kuralların aşınması, Çin kaynaklı haksız rekabet ve mütekabil tarifelerin yükselişi üzere risklerin yeni yıla da taşındığı düşünülürse, 2026’nın bilhassa birinci yarısının firmalarımız için karlılık, nakit akışı ve sipariş sürekliliği açısından zorlayıcı bir devir olacağı açık.” diye konuştu.
“Avrupa kadar, müttefiklerine de odaklanmalıyız”
Kutlu Karavelioğlu, Avrupa’da makine talebinin zayıf kalmaya devam ettiğini, savunma, altyapı, güç ve büyük ölçekli işletme yatırımlarına yönelik siparişlerin neredeyse tamamının Avro Bölgesi dışından geldiğini, yurt içi yatırım iştahının ise zayıf seyrini sürdürdüğünü söyledi.
Bu tablonun, Avrupa kadar onun müttefik ülkelerine de odaklanmayı zarurî kıldığını belirten Karavelioğlu, AB’nin Arjantin, Brezilya, Paraguay ve Uruguay’ı kapsayan MERCOSUR Mutabakatı üzere işbirlikleriyle cepheyi genişlettiğini, 25 yıllık müzakere sürecinin akabinde imza basamağına gelen bu mutabakatta başrolün makinelere ilişkin olduğunu anlattı.
Karavelioğlu, Türkiye’nin AB ile mevcut mutabakatlarını tekrar ele alması gerektiğinin altını çizdi.
Global makine yatırımlarına da değinen Karavelioğlu, “Dünya genelinde sanayi yatırımlarının tarafı, yeni kapasite kurmaktan çok mevcut makinelerin daha akıllı, verimli ve esnek hale getirilmesine yanlışsız kayarken, savunma harcamaları yeni siparişleri sürüklüyor. Müşterilerimizin yeni makine alımlarını ertelediğini, mevcut makine ve tesislerin teknolojik ömürlerini servis hizmetleriyle uzatmaya odaklandığını görüyoruz.” halinde konuştu.
“İç pazarda hami önlemler yetersiz kaldı”
Karavelioğlu, global ölçekte görülmemiş süratte artan savunma endüstrisi yatırımlarının ileri mühendislik kapasitesini yükseltirken genel imalat endüstrisinde makine siparişlerindeki gerilemeyi telafi ettiğini kaydederek, “Türkiye açısından bu tablo, sürece, döküm ve ısıl süreç, kaplama, otomasyon ve test sistemleri üzere savunma endüstrisi gereksinimi yüksek alt dallarda rekabet avantajı yaratma potansiyelini güçlendiriyor.” dedi.
Türkiye’nin ithalat bilgilerine de değinen Karavelioğlu, kasım sonu prestijiyle bölüm ithalatının yıllıklandırılmış bazda yüzde 4 artarak 45 milyar dolar eşiğini aştığını, bunun iç pazarda hami önlemlerin yetersiz kaldığını gösterdiğini tabir etti.
Karavelioğlu, birinci üç çeyrekte makine-teçhizat yatırımları artarken kapasite kullanım oranlarının düşmesinin ithalat baskısına işaret ettiğini belirterek, kelamlarını şöyle tamamladı:
“Yerli üretimi, yatırımı ve teknolojik yetkinliği muhafazaya yönelik mevcut önlemlerin dozunu, AB’deki İthalat Nezaret Çalışma Kümesi gibisi süratli reaksiyon verebilen düzeneklerle ayarlamakta yarar görüyoruz. Rekabetçilik ekseninde ele alınacak bütüncül bir sanayi ve finansman yaklaşımı, makine dalının hem üretim gücünü hem de ihracattaki stratejik pozisyonunu yine tahkim etmenin en kritik aracı olarak öne çıkıyor.”