Türkiye, muhtaçlık duyulan doğal gaz ve petrol üzere güç kaynaklarının teminini yerli imkanlarla sağlamak için son 10 yılda Fatih, Yavuz, Yasal ve Abdulhamid üzere ileri teknoloji sondaj gemilerinin yanı sıra Barbaros ve Oruç Reis sismik arama gemileriyle güçlü bir güç filosunu devreye aldı.
Karadeniz’de Sakarya Gaz Alanı’nda doğal gaz keşfi ve sonrasında yoğunluk kazanan sondaj çalışmalarıyla yerli gaz üretiminde her geçen gün amacını yükselten Türkiye, hidrokarbon arama faaliyetlerinde sondaj çalışmalarını yapacak filoya bu yıl 2 yeni gemiyi dahil etti.
Türkiye filo büyüklüğü bakımından dünyada 4. sırada
7. jenerasyon yeni ultra derin deniz sondaj gemileri olan gemilerden Yıldırım, Mersin’de Taşucu Limanı’nda gerekli hazırlıklarından akabinde 26 Ocak’ta İstanbul Boğazı’ndan geçerek Karadeniz’de belirlenen vazife için yola çıktı.
Yıldırım’ın özellikleri bakımından ikizi durumundaki Çağrı Bey gemisi ise Taşucu Limanı’nda hazırlıklarını sürdürüyor. Geminin şubatta Somali’ye gerçek yola çıkması ve daha evvel sismik arama gemisi Oruç Reis’in çalışmalar yaptığı alanlarda sondaj yapması öngörülüyor.
Yıldırım ve Çağrı Bey gemileriyle Türkiye’nin güç filosundaki sondaj gemisi sayısı 6’ya çıkarken sismik gemilerle birlikte sahip olduğu filo büyüklüğü bakımından Türkiye, dünyada 4. sıraya yükseldi.
Sondaj gemileri
Türkiye’nin birinci ulusal sondaj gemisi olan Fatih, 2017’de Türkiye Petrolleri Anonim Paydaşlığı (TPAO) envanterine katıldı. Fatih, İstanbul’un fethinin 567. yıl dönümü 29 Mayıs 2020’de Karadeniz’deki birinci ulusal sondajı gerçekleştirmek üzere Haydarpaşa Limanı’ndan uğurlandı. Fatih, 20 Temmuz 2020’de Zonguldak açıklarındaki birinci olarak Tuna-1 olarak isimlendirilen lokasyonda 3 bin 500 – 4 bin metre derinlik amacıyla Karadeniz’deki birinci ulusal derin deniz sondajına başladı.
Güney Kore’de 2011’de inşa edilerek denize indirilen Fatih sondaj gemisi, 6. kuşak teknolojiyle çalışmalarını sürdürüyor. Gemi, 229 metre uzunluğunda, 36 metre genişliğinde ve 51 bin 283 groston tartıya sahip. Fatih’in 12 bin 200 metre derinlikte ve çok yüksek basınç altında dahi deniz sondajı yapabilme kabiliyeti bulunuyor.
İki kulesinin toplam yük kaldırma kapasitesi 1750 ton olan Fatih, etkin pozisyonlandırma sistemi sayesinde 6 metre yükseklikteki dalga uzunluğunda bile sabit kalarak operasyonlarını sürdürebiliyor.
Fatih’le Karadeniz’de yapılan Türkiye tarihinin en büyük doğal gaz keşfi, tıpkı vakitte 2020’de denizlerdeki en büyük keşif olarak kayıtlara geçti. Fatih, 23 Mayıs 2024’te Karadeniz’deki Göktepe-2 kuyusunda başladığı sondaj çalışmalarına devam ediyor.
Yavuz sondaj gemisi
Yavuz sondaj gemisi 2011’de üretiminin tamamlanmasının akabinde Tanzanya, Kenya, Malezya ve Filipinler başta olmak üzere farklı ülkelerde vazife aldı. Türkiye’nin ikinci sondaj gemisi Yavuz, TPAO tarafından 2018’de satın alınarak envantere katıldı.
Yaklaşık 230 metre uzunluğa ve 36 metre genişliğe sahip gemi, deniz düzeyinden yaklaşık 103 metre yükseklikte sondaj kulesine sahip. 12 bin 200 metre derinliğe kadar çok yüksek basınç altında dahi sondaj yapabilen gemi, dinamik pozisyonlama sistemiyle 6 metreye ulaşan dalgalarda sondaja devam edebiliyor. Yavuz gemisi çift kuleli dizaynla hem asıl hem yardımcı işlerin yapılabildiği eş vakitli operasyona imkan sağlıyor.
Dünya genelinde bu konseptteki 16 gemiden biri olma özelliğini taşıyan Yavuz’da spor ve sinema salonu, dinlenme odaları bulunuyor. Gemide tam vakitli bir hekimin misyon aldığı 4 yataklı küçük bir hastane de yer alıyor. Elektrik muhtaçlığını 42 megavat kapasiteli dizel jeneratörlerden karşılayan Yavuz’un 7,5 milyon litre yakıt kapasitesi bulunuyor.
Yavuz sondaj gemisi, Karadeniz’de doğal gaz arama çalışmalarını sürdürüyor.
Yasal sondaj gemisi
Türkiye’nin üçüncü sondaj gemisi Yasal ise 2020 başında filoya dahil oldu. 2012’de inşa edilen gemi 227 metre uzunluğa ve 42 metre genişliğe sahip. Mart 2020’de Taşucu Limanı’na ulaşan gemi, bakım, güncelleme ve reaktivasyon süreçlerinin akabinde 13 Ekim 2020’de Taşucu’ndan ayrıldı.
19 Ekim 2020’de Haydarpaşa Limanı’na ulaşan Yasal, 13 Kasım 2020’de Haydarpaşa Limanı’ndan Karadeniz’e yanlışsız yola çıktı. Yasal, Filyos Limanı’ndaki kule montajı, deniz seyir testi, sondaj ekipmanlarının montajı ve kuyu tabanı emniyet sistemi bakım işlerinin tamamlanmasının akabinde Sakarya Gaz Alanı’ndaki misyonuna başladı.
Yasal sondaj gemisi, birinci vazifesi için 5 Mayıs 2021’de Karadeniz’e açıldı. Birinci sondajını Sakarya Gaz Alanı’nda yapan gemi, Türkali-2 kuyusunda derin deniz kuyu testlerini gerçekleştirdi.
Yasal, Karadeniz’de doğal gaz arama çalışmalarına devam ediyor.
Abdülhamid Han sondaj gemisi
Abdülhamid Han sondaj gemisi de 2022’de Türkiye’nin filosuna katılan dördüncü gemi oldu.
TPAO tarafından Kasım 2021’de satın alınan gemi, Güney Koreli Daewoo Shipbuilding & Marine Engineering firması tarafından “Cobalt Explorer” ismiyle Okpo Tersanesi’nde inşa edildi. Güney Kore’deki Okpo Limanı’ndan 7 Mart 2022’de yola çıkan gemi, Mayıs 2022’de Taşucu Limanı’na ulaştı. Yedinci jenerasyon üstün teknolojiye sahip 238 metre uzunluğunda ve 42 metre genişliğinde olan geminin kule yüksekliği 104 metre.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 13 Haziran 2022’de geminin isminin “Abdülhamid Han” olarak belirlendiğini açıkladı.
Etkin pozisyonlandırma sistemi bulunan 200 mürettebat kapasiteli gemi, denetimler ve boyama çalışması üzere sondaja hazırlık süreci için yaklaşık 2 ay limanda kaldı. 12 bin 200 metre derinlikte sondaj yapabilen gemi, teknik donanımı ve fiziki özellikleriyle filonun “en güçlüsü” olarak misyon yapıyor.
Gemi, 9 Ağustos 2022’de limanda düzenlenen uğurlama merasimiyle Yörükler-1 Kuyusu’na sondaj için gönderilmiş ve 17 Ağustos 2022’de birinci sondajını gerçekleştirmişti. Abdülhamid Han sondaj gemisi Karadeniz’de faaliyetlerini sürdürüyor.
7. kuşak teknolojiye sahip Yıldırım ve Çağrı Bey gemileri
Son olarak filoya katılan iki gemiden biri olan ve inşası 2024’te Güney Kore’de tamamlanan Yıldırım, derin denizde 12 bin metreye kadar sondaj yapabiliyor. 7. kuşak ultra derin deniz sondaj gemisi olarak isimlendirilen geminin uzunluğu 228 metre genişliği ise 42 metreye ulaşıyor.
Üzerinde helikopter pisti bulunan gemi, 200 çalışana ömür alanı sunuyor. Zonguldak’ta Filyos Limanı’na ulaşan gemiye boğaz geçişi hazırlıkları kapsamında sökülen sondaj kulesinin montajı yapılacak. Burada Karadeniz’deki arama ve üretim operasyonlarına hazır hale getirilecek geminin mart sonunda vazifesine başlaması planlanıyor.
Sahip olduğu teknoloji bakımından Yıldırım’ın ikizi durumundaki Çağrı Bey’in de Somali vazifesi öncesi Mersin’de son hazırlıkları yapılıyor.
Çağrı Bey, Türkiye’nin güç filosunun Oruç Reis’ten sonra yurt dışında misyon yapan birinci sondaj gemisi olacak. Davet Bey’in gelecek ay Somali’ye ulaşmak üzere Taşucu Limanı’ndan demir alması planlanıyor.
Sismik gemiler
Deniz araştırma, arama ve işletme ruhsat alanlarında sismik data toplama projeleri sürdüren Türkiye, bu çalışmaları evvelce hizmet alımı biçiminde yürütürken, 2012’nin sonunda Türkiye’nin birinci sismik arama gemisi olarak devreye giren Barbaros Hayreddin Paşa sayesinde ülkede yerli envanter oluşturulmaya başlandı.
2012 sonunda satın alınan Barbaros Hayreddin Paşa gemisi, denizin 8 kilometre altındaki jeolojik yapıları inceleyebiliyor, iki ve üç boyutlu sismik bilgi toplayabiliyor. Brüt 4 bin 711 ton tartısındaki gemi, istikamet ve konum tayinini uydu haberleşmesiyle otomatik olarak yapabiliyor. Uzunluğu 84, genişliği 21,6 metre olan gemide bir helikopter pisti bulunuyor.
Barbaros Hayreddin Paşa gemisi halihazırda Bartın açıklarında çalışmalarını sürdürüyor.
Başka sismik araştırma gemisi Oruç Reis’in inşasına ise 2012’de büsbütün yerli imkanlarla başlandı. İleri teknoloji eseri birçok bilimsel ve teknik ekipmanla donatılan gemi, Ağustos 2017’de operasyon test, eğitim ve deneyim faaliyetlerine başladı.
Açık denizlerde iki ve üç boyutlu derin sismik araştırmalar yapabilecek kapasitede çağdaş sevk ve hareket sistemleriyle donatılan Oruç Reis gemisiyle, petrol ve doğal gaz araştırmalarının yanı sıra kara alanlarının deniz altındaki devamlılıklarının izlenmesi bağlamında kıta sahanlığı üzere stratejik ehemmiyete sahip bilimsel araştırmalar da faal bir biçimde icra edilebiliyor.
Oruç Reis ile deniz tabanından itibaren 15 bin metre derinlikteki jeolojik yapılar görüntülenebiliyor. Çağdaş uzaktan kumandalı su altı aracıyla 1500 metre su derinliğindeki deniz tabanı detaylı olarak izlenebiliyor, deniz suyundan ve tabanından numune alınarak ölçüm ve tahliller anında yapılabiliyor.
Uzunluğu 87, genişliği 23 metre olan gemide değişik açılarda etkin 35 kamera bulunuyor.
Türkiye ve Somali’nin hidrokarbon arama konusunda işbirliği kapsamında geçen yıl Somali’deki deniz alanlarında arama faaliyetlerinde bulunan Oruç Reis, Doğu Karadeniz’de faaliyetlerini sürdürüyor.