TCMB’de uzman olarak vazife yapan Furkan Höçük ve Ahmet Bilal Kurtoğlu ile ekonomist olarak vazife yapan Halil İbrahim Korkmaz tarafından hazırlanan “Hanehalkı Enflasyon Beklentileri ve Hissedilen Enflasyon” başlıklı tahlil, bankanın blog sayfası Merkezin Güncesi’nde yayımlandı.
Enflasyon beklentileri tüketim-tasarruf kararlarının portföy tercihleri ve fiyatlama davranışları üzere çeşitli kanalları etkilediği için enflasyon dinamiklerinde kıymetli rol oynadığının belirtildiği tahlilde, “TCMB fiyat istikrarı temel maksadı doğrultusunda ekonomik aktörlerin enflasyon beklentilerini siyaset belirlemede değerli bir girdi olarak kullanıyor. Bu yazıda, hanehalkı beklentilerinin şekillenmesinde, hissedilen enflasyonun, tüketim sepetinde öne çıkan kalemlerin ve merkez bankası bağlantısının rolünü global örneklerle mukayeseli olarak inceliyoruz.” değerlendirmesi yapıldı.
Tahlilde, aylık frekansta kamuoyu ile paylaşılan “Sektörel Enflasyon Beklentileri”nin profesyonel iştirakçilerin yanı sıra gerçek dal ve hanehalkı kesitlerini de kapsadığı belirtilerek, “Son 10 yıllık periyoda dair anket sonuçları hanehalkının 12 ay sonrası için enflasyon beklentisinin mevcut enflasyon seviyesinin genel olarak epey üzerinde seyrettiğini ortaya koyuyor.” denildi.
Tahlilde, kelam konusu farkın enflasyonun tek hane hududunda seyrettiği yıllarda da kendini gösterdiği kaydedildi. Gerçek dalın enflasyon beklentisinin enflasyonun altında yahut üstünde olabilmekle bir arada daha yüksek korelasyon sergilediği belirtilen tahlilde, piyasa iştirakçilerinin beklentilerinin ise dezenflasyon öngörüsü ile manşet enflasyondan daha düşük bir düzeyde oluştuğunun görüldüğü tabir edildi.
Tahlilde, manşet enflasyonda gözlenen oynaklıklara en az yansıyı yeniden piyasa iştirakçilerinin verdiği aktarıldı.
Buna nazaran her üç kısmın enflasyon beklentilerinin 12 ay sonra gerçekleşen enflasyonu iddia etme gücü incelendiğinde piyasa iştirakçilerinin en düşük, hanehalkının ise en yüksek yanılgı hissesine sahip olduğunun görüldüğü tahlilde, “Hanehalkı beklentileri, enflasyonun görece daha düşük seyrettiği yıllarda dahi enflasyonun ortalama 10 puan üzerinde kalıyor. Enflasyonun daha yüksek ve oynak seyrettiği son yıllarda ise hanehalkı beklentileri ile enflasyon ortasındaki fark daha da açılıyor.” tabirlerine yer verildi.
Enflasyon beklentilerinin farklılaşması başka ülkelerde de gözlenen bir durum
Hanehalkı ve piyasa iştirakçileri başta olmak üzere başka ekonomik aktörlerin enflasyon beklentilerinin farklılaşmasının öbür ülkelerde de gözlenen bir durum olduğunun bildirildiği tahlilde, “Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde, hanehalkı beklentilerinin mevcut enflasyonun ve profesyonel iddiaların epey üzerinde gerçekleştiği görülüyor. Bilhassa enflasyonun uzun müddet yüzde 2 yahut altında seyrettiği birçok ülkede yüzde 10 seviyesindeki hanehalkı beklentileri dikkat çekiyor.” denildi.
Kelam konusu ayrışmanın nedenlerine bakıldığında ise hissedilen enflasyonun hanehalkı beklentilerindeki görece yüksek seviyeyi açıklamada öne çıktığının görüldüğü bildirilen tahlilde, hakikaten gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde hissedilen enflasyon ile enflasyon beklentilerinin epey yakın seviyelerde olduğuna dikkati çektiği söz edildi.
Tahlilde, bu fotoğrafın mevcut enflasyon ve enflasyon beklentileri ortasındaki değerli farkın, hissedilen enflasyondan kaynaklandığını ortaya koyduğu vurgulandı.
Sonuçların daha evvelki TCMB çalışmalarındaki bulguları da desteklediği bildirilen tahlilde, burada dikkati çeken bir öteki konunun ise ülkelerin değişen enflasyon oranlarına karşın hissedilen enflasyon ve enflasyon beklentilerinin yuvarlama tesiriyle yüzde 5, 10 üzere düzeylerde ağırlaşması olduğu aktarıldı.
Tahlilde, “Sonuçlar hanehalkının hissettiği enflasyonun mevcut enflasyondan daha yüksek olduğunu ve hissedilen enflasyon ile beklentilerin yakın seyrini ortaya koyuyor. Beklentileri ve hissedilen enflasyonu etkileyen faktörleri incelemek de bu noktada kıymet kazanıyor. Bu doğrultuda, iştirakçilerin enflasyon beklentilerini oluştururken hangi harcama kalemlerini dikkate aldıklarına ait bilgileri ele alıyoruz.” değerlendirmelerine yer verildi.
Hanehalkı enflasyon beklentilerinde besin ve güç üzere nizamlı harcama kalemlerinin global olarak öne çıktığının görüldüğünün belirtildiği analizde, Avrupa Birliği özelinde yapılan çalışmalardan elde edilen bulguların da birebir ortak faktörlerin varlığına işaret ettiği söz edildi.
Tahlilde, Türkiye’de ise kelam konusu kalemlere hassasiyetin genel olarak daha yüksek olduğu aktarıldı. Ayrıyeten besin ve gücün yanında kiranın da hanehalkı beklentilerinde tesirli rol oynamasının dikkati çektiği vurgulanan tahlilde, şunlar kaydedildi:
“Son periyotta gerilemekle birlikte uzun müddettir manşet enflasyonun üzerinde seyreden kira enflasyonu bu ayrışmayı destekliyor. Sonuçlar besin üzere sık tüketilen eserler ve kira üzere harcama sepetinde kıymetli yer tutan kalemlerin hissedilen enflasyonun değerli belirleyicileri olduğunu ortaya koyuyor. Hissedilen enflasyonu en fazla etkileyen kalemlerdeki fiyat artışları ile manşet enflasyon ortasındaki farkın açılması hanehalkı beklentilerini üst çekiyor. Hanehalkı beklentilerinin kestirim gücünün zayıflaması ise bu alandaki bağlantının aktif yapılmasının kıymetini ortaya koyuyor. Hakikaten, merkez bankası hakkındaki bilgi ve farkındalığın enflasyon beklentileri ile manalı bir alakaya sahip olduğu biliniyor. Bu noktada, hanehalklarının merkez bankaları hakkındaki bilgiyi nereden aldığına da bakmak gerekir.”
Tahlilde, başka gelişmekte olan ülkelerle misal halde Türkiye’de televizyon ve radyonun yanında toplumsal medyanın da bilgi edinmede tesirli bir mecra olduğunun dikkati çektiği belirtildi.
Bunun ise son yıllarda TCMB tarafından farklı kanallar kullanılarak yürütülen irtibat faaliyetinin dezenflasyon süreci açısından ehemmiyetini ortaya koyduğu vurgulanan tahlilde, şunlar kaydedildi:
“Özetle, hanehalkı enflasyon beklentileri dünya genelinde olduğu üzere Türkiye’de de yapısal olarak mevcut enflasyonun ve başka ekonomik aktörlerin beklentilerinin üzerinde seyrediyor. Bu farklılaşmanın temelinde ise hissedilen enflasyon yer alıyor. Türkiye’de besin ve gücün yanında kira da hissedilen enflasyonu açıklamada öne çıkıyor. Bu görünüm altında, hanehalkı beklentilerinin düzeyinin yanı sıra eğilimi de ehemmiyet kazanıyor. Para siyasetindeki sıkı duruşun devamı ile düşecek enflasyon eşliğinde, hanehalkı beklentilerinin güzelleşmeyi kademeli bir formda sürdürmesini bekliyoruz. Bu süreçte iktisadın tüm kesitleriyle aktif bağlantının sürdürülmesi de beklentilerdeki güzelleşmenin istikrarlı biçimde devamı için kıymetini koruyor.”