İletişim Başkanı Burhanettin Duran, İletişim Başkanlığı tarafından düzenlenen “Sosyal Medyada Sorumluluk, Özgürlük ve Güvenlik Paneli” programına katıldı.
Burada konuşan Duran, artık olağan hayatın dışında bir de sanal dijital hayatın olduğuna işaret ederek, “Kimi vakit sanki olağan hayatımızda mı daha çok vakit harcıyoruz? Yoksa dijital hayatımızda mı? Bunu farklı biçimlerde yaşayan beşerler da mevcut” dedi.
Sanal hayatta bulunulmadığı vakit bile bir sanal hayatın olduğunu ve buranın işlediğini belirten Duran, “Birtakım büyük şirketler, dataları toplayan yerler, bize dair bilgilerle ilgili süreçler yapıyorlar. O halde iki tane paralel hayatımız var aslında” diye konuştu.
Buna ait, sorumluluğun, özgürlük ile güvenliğin tartışılmasından ve istikrarın aranmasından daha da makul bir şey olmayacağını belirten Duran, özgürlük ve güvenlik istikrarında ancak ortak sorumlulukla yönetilmesi gereken fırsatlar ve riskler dünyasında bulunulduğunu söyledi.
‘Sosyal medyanın kurallarının olması çok değerli bir husus’
Yeni teknolojik gelişmelerin ve dijitalleşmenin açtığı fırsatların farkında olduklarını söyleyen Duran, yeni ögelerin eklenmesiyle yapay zeka da dahil olmak üzere birçok alanda ihtilaller gerçekleştiğini tabir etti.
Bu gelişmelerin manasının, insan hayatının daha kolay hale gelmesi ve çok sayıda farklı deneyimin elde edebilir hale gelmesi olduğunu belirten Duran, şöyle devam etti:
“Böyle baktığımızda bunun bir kısmıyla sanal da olsa ‘özgürlükler alemi’ olduğunu söyleyebiliriz. Lakin bu dijital mecraların sunduğu sınırsız etkileşim imkanı bizim söz özgürlüğümüzü genişletmekle kalmıyor. Mahremiyete dair, bilgi kimliğine dair, dezenformasyona dair ve toplumsal kutuplaşmaya dair yeni risk alanları oluşturuyor. Toplumsal medya mecralarının bize, kendimizi sözde yeni imkanlar sunduğunun farkındayız. Fakat orası o kadar genişleyen bir alan ki kendi halinde akıp giden bir sel üzere değerlendiremeyiz. Bunun da bir regülasyonu gerekiyor. Burası da gitgide büyüyen bir dünya olarak, aslında her şeyin fütursuzca ortaya koyulduğu bir alan olarak görülmemeli. Hasebiyle buranın da düzenlemesi, buraya dair kuralların da olması çok değerli bir konu.”
” Bu alanların bir etiğe de muhtaçlığı var”
Duran, gençler için düşünüldüğünde, toplumsal medyanın “tek tipleştirici” bir alana dönüşmesi riskinin kelam konusu olduğunu söyledi. Toplumsal mecraların, ortaya koyduğu özgürlüğün yanı sıra bu tarafının da dikkate alınması gerektiğini belirten Duran, “Bugün için baktığımızda toplumsal medyaya dair en kıymetli çalışmaları yapanlar, hatta toplumsal medyanın özgürlük alanı olarak savunucusu olan şahıslar dahi bilgi, imge, moda, inanış, kanaat alışverişi üzere birçok alanda toplumsal medyanın nasıl algoritmalarla yönetildiğini bize anlatmaktadır” dedi.
Panelin, “özgürlük, güvenlik ve sorumluluk” üçleminde bir ortaya gelmiş olmasının çok bedelli olduğunu söz eden Duran, kelamlarını şöyle sürdürdü:
“Dijitalizm, toplumsal medya, yapay zeka, bunların hepsi sürat, sınırsızlık, kontrolsüzlük üzere hususlar olarak önümüze çıkıyor. Elbette bu alanların bir etiğe de muhtaçlığı var. Önde gelen sosyologlar, düşünürler etik kavramın bilhassa ahlakın toplumsallığı üzerinden kıymetlendirilmesi gerektiğini konuşurlar. Bugün dijital mecraların gençlere ve çocuklara toplumla direkt temas kurma imkanı tanıması tıpkı vakitte bu mecraları, etik tartışmaların da konusu yapmaktadır. Her anımızı kuşatan mahremiyet, alemiyet, sonlar, güvenlik, toplumsal telaş üzere birçok hususta zaaf üreten bu alanın etik manada da kıymet arz ettiğini söylemek gerekir. Toplumsal medya mecralarında dezenformasyon yapılmaması, nefret telaffuzuna katkıda bulunulmaması, cinsiyetçi kodların beslenmemesi, sınıfsal adaletsizliğin pekiştirilmemesi, teşhirciliğin olmaması, çocukların ruhsal ve zihinsel gelişimine olumsuz tesirlerin olmaması üzere birtakım unsurlar üzerinde uzlaşmak zorundayız. Hem ulusal olarak Türkiye hem de dünya seviyesinde bu türlü bir ortak alanın oluşması gerekiyor.”
“Başıboş bırakamayız”
Ekran başında olan gençlerin, algoritmalarla nerelere yönlendirilebileceğini görmek durumunda olduklarını tabir eden Duran, “Bunların farkında olmadan hangi algoritmanın, hangi şirketin, hangi çıkar kümesinin, hatta hangi devletin bizim mahremiyetimize, dijital egemenliğimize yönelik ne tıp kampanyaların içinde olduğunun farkında olmadan, gençlerimizin toplumsal medyadaki güçlü birtakım fikirlerle ve kanaatlerle yönlendiriliyor olmasını başıboş bırakamayız” diye konuştu.
Gerçeklikle olan bağı azaltacak ya da farklı gerçeklikleri zihinlere sokacak algoritmaların farkında olmak zorunluluğunu tabir eden Duran, dijitalleşmenin getirdiği riskler ortasında “sosyal izolasyon” riskinin de olduğunu belirtti.
Dijital bağımlılığın en çok konuşulan bahisler ortasına girdiğini söz eden Duran, şöyle konuştu:
“Bunun yalnızca bir diyet benzetmesiyle dijital detoks yaparak ya da dijital omurluktan kaçınarak basamağız. Bence bunun için çok daha fazlası gerekiyor. Sebep dijital mecraların sunduğu ‘yapay mutluluk’ çerçevesinin kurgulanmış, kusursuz hayatların albenisinin, bizlerin, gençlerin, çocukların yetersizlik hissini beslemesi ve hatta kişinin kendini gerçekleştirmesiyle ilgili çok sıkıntılı bir alanı açıyor olmasıdır. Filtrelenmiş manzaralar, uçlardan beslenen içerikler, idealize edilmiş ve maskelenmiş hayat kurguları, bütün bunlar çocuklarımız ve gençlerimiz için birer risk kümesinde. Ne yazık ki çokça da tüketiliyorlar. Bu içeriklerin oluşturduğu görüntü marjinal mecralarının yaygınlaşması gençlerimizde dopamin temelli bir bağımlılık bölgesi ortaya çıkarıyor. Aslında gençlerimizden daha fazlası tahminen de birçoğumuz durumla karşı karşıyayız. Durmadan kaydırılan ekranlar ve çok anlık seyredilen görüntülerle apayrı bir dijital hafıza, değişik bir dijital zeka oluşuyor. Bunun ne kadar farkındayız? Bunun getirdiği zihinsel yorgunluğun, anksiyetenin, depresyonun ne kadar farkındayız? Bundan şimdi emin değiliz.”
“Bireyin hayatına mal olan aksilikler üretiyor”
Duran, birtakım ruh sıhhati kırılganlaşmasından, dijital zorbalıktan, şiddet ve nefret lisanının giderek dijital alana hakim olmasından rahatsızlık duyduklarını söyledi.
Buna misal eğilimleri besleyenlerin dijital dünyada kanaat liderleri ya da öne çıkan rol model şahıslar olmasının önemli bir sorumluluk ve sorun alanı olduğunu belirten Duran, “Çevrimiçi oyunlar ve görsel paylaşım mecraları başta olmak üzere dijital ekosistem, ziyanlı içeriklere erişimi kolaylaştırmakta ve ferdî bilgilerin berbata kullanıma taban hazırlamaktadır” dedi.
Bu alanın, sorumluluk hissiyle yönetilmesinin güvenlik açısından da çok kıymetli bir konu olarak öne çıktığını tabir eden Duran, şunları söyledi:
“Nitekim bu risklerden bir tanesi sanal bahis ve kumar içeriklerinin yaygınlaşması olmuş olur. Bildiğiniz üzere Cumhurbaşkanımız bu mevzuya büyük kıymet atfediyor. Hem yasal düzenlemeler açısından hem toplumdaki farkındalığın arttırılması açısından üzerinde yoğunlaşılması gereken bahislerden bir tanesi. Zira bu mevzu yalnızca ferdî bağımlılık oluşturmuyor. Aileleri yıkan, toplumsal bağların ve bireyin hayatına mal olan aksilikler üretiyor. O halde dijital dünyanın risklerine karşı korunma konusunda yalnızca çocuklarımız ve gençlerimiz değil, aslında bütün bireylerimiz bir risk altındadır ve buna dair bir şuur gerekmektedir. Bu şuur, sorumlulukla örtüşen ve etikle donanan bir formda yürümek durumunda. Bunu sağladığımızda bireyimizi ve toplumumuzu donanımlı hale getirmiş olacağız. Elbette bu dijital dünyadan kopmak mümkün değil. Lakin bu dijital dünyayı bizim yönetmemiz gerekiyor. Denetimin bizde olması gerekiyor.”
“Dijital platformlara da çok kıymetli roller düşüyor”
İletişim Başkanı Duran, dijital dünyanın içinde savrulmamak için kamusal bir sorumluluğun oluşturulması gerektiğini söyledi.
Duran, İletişim Başkanı olmasının yanı sıra, bir baba ve akademisyen olarak bu özgürlük ile güvenlik istikrarının sağlandığı bir dijital dünyanın temini için çok taraflı bir işbirliğinin gerektiği kanaatinde olduğunu vurguladı.
Burada devlet kurumlarının üzerlerine düşen vazifesi üstlenmek durumunda olduklarını belirten Duran, şunları kaydetti:
“Milletimiz, bireyler ve bu dünyanın ortak sorumluluk anlayışını oluşturabilmek için buna katkı verecek olan bütün örgütlü yapılarımız, sivil toplumlarımız, akademisyenlerimiz, önde gelen bireylerimizin hepsinin kapsamlı ve aktif bir işbirliğine muhtaçlığımız var. Bu ortak sorumluluk anlayışı ekseninde, dijital platformlara da çok değerli roller düşüyor. O vakit şöyle özetleyebilirim; devletimizce oluşturulacak hukuksal taban çerçevesinde düzenleyici ve denetleyici rolüyle, ailelerimiz hem kendilerinin hem de çocukların farkındalık seviyesini artırarak, dijital platformlar ise daha fazla sorumluluk yüklenerek gençlerimiz ve çocuklarımız için inançlı bir dijital dünyanın tesis edilmesine katkı sunmak durumundadırlar. Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın tabirleriyle ‘Dijital teknokültürün özellikle gençlerin üzerindeki olumsuz tesirlerini yalnızca topyekün bir dayanışma ruhuyla engelleyebiliriz.’ İşte bu panelin Cumhurbaşkanımızın belirtmiş olduğu bu gayeye yönelik hizmet etmesini umuyorum.”
“Oyun içerik kontrolleri ile ilgili uygulamalar hayata geçirilmektedir”
Duran, toplumsal medya sınamalarının yalnızca Türkiye için değil, tüm dünya için bir uğraş alanına dönmüş durumda olduğunu belirtti.
Birçok ülkenin bu mevzuya ait önlemler aldığını anlatan Duran, “Günümüzde Amerika’dan Çin’e, Avustralya’dan Almanya’ya, dünyanın dört bir yanındaki ülkede yaş doğrulama, ebeveyn onayı, algoritmik sorumluluk, kullanım sınırlamaları, dijital kimlik çözümlemeleri ve oyun içerik kontrolleri ile ilgili uygulamalar hayata geçirilmektedir” dedi.
Türkiye’de de toplumsal medya kullanıcılarını müdafaaya yönelik kimi yasal düzenlemelerin halihazırda yürürlükte olduğunu söyleyen Duran, 5651 sayılı “İnternet ortamında yapılan yayınların düzenlenmesi” kanununun buna bir örnek olduğunu söz etti.
Bunun yanı sıra toplumsal ağ sağlayıcılarının çocuklara yönelik başka hizmet sunma, reklam kütüphanesi oluşturma, kriz planı hazırlama ve genel şeffaflık unsurlarına uymakla yükümlü kılındığını tabir eden Duran, 6698 sayılı “Kişisel bilgilerin korunması kanunu”nun da Türkiye’deki toplumsal medya kullanıcılarının data güvenliğini teminat altına aldığını söyledi.
Bunların çok pahalı olduğunu fakat genişleyen dijital dünyada yeni yasal düzenlemelerin de olması gerektiğini belirten Duran, kelamlarını şöyle sürdürdü:
“Çünkü teknoloji yerinde durmuyor. Yesyeni açılımlarla bize yeni sınamalar getiriyor. Bu çerçevede ilgili bakanlıklarımızın ve meclisimizin çok kıymetli çalışmalar yaptığını hatırlatmak isterim. Malumunuz ‘Dijital Mecralarda Çocuklarımızı Bekleyen Tehdit ve Riskler’ taslak raporu 13 Ocak’ta Meclisimizin ilgili alt kurulunda kabul edildi. Raporda çocuklarımızı dijital risklerden korumak için kapsamlı teklifler ayrıntılı bir halde ele alındı.
Ben inanıyorum ki dijital dünya, ailelerimizden devletin ilgili kurumlarına, sivil toplum kuruluşlarımızdan, akademi dünyasına kadar geniş bir alanda ortaya çok hoş bir sonuç çıkaracak. Bizler de İrtibat Başkanlığı olarak çocuklarımızın ve ebeveynlerimizin hem medya okuryazarlık seviyesinin yükseltilmesi hem de dijital risklere karşı direnç ve farkındalıkların artırılması çalışmalarına olanca gücümüzle takviye oluyoruz. Bu panelde de inşallah çok hoş somut çıktılar ortaya çıkacak.”