Gençlerin gündelik ömründe giderek daha belirleyici hale gelen televizyon dizileri ve toplumsal medya içerikleri, çocuklar ve ergenler için dolaylı rol modeller oluştururken, şiddet ve kabahatin bu mecralarda normalleştirilmesinin akran zorbalığı ve çeteleşme eğilimlerini artırdığı bedellendiriliyor.
Mevzunun uzmanı, bilhassa ergenlik periyodunda rol model arayışında olan çocukların, dizilerde ve toplumsal medyada öne çıkarılan karakterleri örnek aldığını belirtiyor.
Bu durumun ferdî zorbalığın ötesine geçerek küme halinde şiddet davranışlarına yol açabildiğini vurgulayan uzman, hem dizilerin daha sıkı denetlenmesini hem de ailelerin çocuklarla kurduğu bağlantının güçlendirilmesini öneriyor.
Diziler akran zorbalığına yol açıyor
Klinik Psikolog Melis Gökhan Acartürk, kimi dizilerin ve toplumsal medya içeriklerinin Türkiye’de akran zorbalığıyla bağlantısını anlattı.
Bilhassa erkek dizi karakterlerinin gelişim periyodundaki gençler için ekseriyetle “kötü” örnekler teşkil ettiğini belirten Acartürk, “Ben dizilerin katiyen Türkiye’de akran zorbalığına yol açtığını düşünüyorum. Daima bu türlü kaba saba, mafyatik işlere bulaşmış beşerler çok havalıdır, çok güçlüdür üzere bir algı var. Evvelden dizilerimize baktığımız vakit, bundan 10 yıl evvel bile incelediğimizde yani daha bu türlü aile babası tipler örnek alınırdı. Daha aile kültürü desteklense çocuklar da bunu örnek alacak. Yani birçok durumun oluşmasında aslında dizilerdeki karakterlerin ehemmiyetinin olduğunu düşünüyorum.” diye konuştu.
Acartürk, dizilerin ve buna bağlı üretilen toplumsal medya içeriklerinin aile yapısını da maksat aldığını vurguladı.
Dizi karakterlerinin davranış kalıplarının itinayla oluşturulması gerektiğine dikkati çeken Acartürk, “Dizileri daha sağlıklı aile yapısına nazaran yaparsak çocuklar ondan örnek alır. Toplumsal medya ve dizilerimiz ergen çocuklarımız için maalesef bir öğrenme alanı. O yüzden oradaki viral olan davranışları, görüntüleri ve o durumları alıyorlar, kopyalıyorlar ve kendi hayatlarına yapıştırıyorlar. Onlar üzere davranmaya ve onlara özenmeye başlıyorlar.” sözlerini kullandı.
Acartürk, dizilerde dikkat çekilmeyen kıymetli bir mevzunun ise “çeteleşme” olduğunun altını çizdi.
Dizilerdeki berbat karakterlerin şiddete başvuran, kolay yoldan para kazanan, çeteleşen kümelerden oluştuğuna vurgu yapan Acartürk, şöyle devam etti:
“Dizilerde rol alan şahıslar ekseriyetle çatışmacı ve kolay yoldan para kazanan şahıslar oluyor. Çocuklar da çatışmaya, çeteleşmeye özenince hayatlarında bunu oluşturmaya başlıyor. Dizilerde yalnızca çeteleşme değil, yasaklı unsur kullanımını olağanlaştıran durumlar da var. Çocuklar bu ortam için bir vakit sonra ‘O vakit bu havalı bir şey, yanlış bir durum yok.’ demeye başlıyor. O vakit bu pratikleri hayatlarında uygulamaya başlıyorlar. O yüzden dizilerin bu açıdan kesinlikle denetlenmesi gerektiğini düşünüyorum.”
Akran zorbalığı artık hem ferdi hem çeteleşme olarak yaygınlaşıyor
Acartürk, çocukların bir vakit sonra dizi karakterlerini bir aile üyesi olarak bile görmeye başladığına dikkati çekerek, “Çocuklar maalesef diğer alternatif görmediği vakit kaba saba mafyatik oyuncuları görüp, ‘Ben de bunun üzere olmalıyım. Benim de keşke bu türlü bir abim olsa, aile üyemden birisi olsa keşke.’ üzere sözlerle direkt rol model almaya başlıyor. Bu yüzden artık akran zorbalığını hem kişisel hem çeteleşme olarak görüyoruz.” dedi.
Son devirde akran zorbalığı içinde “çeteleşme” motivasyonunun değerli yere sahip olduğunu belirten Acartürk, artan tehlikeye karşı uyardı.
Acartürk, çocukların dizi ve toplumsal medya kaynaklı daha fazla çeteleşme motivasyonunda olduğunu söyleyerek, “Çocuklar bir küme içerisine girmek istiyor. Çocuklar çeteleşmeyle birlikte akran zorbalığını toplu halde yapmaya başlıyor. Hem bir kümeye ilişkin olma muhtaçlıklarını gideriyorlar hem de kendilerine bir toplumsal statü belirliyorlar. Maalesef ‘kötülüğü güç olarak zanneden’ bir kuşak ortaya çıkıyor.” değerlendirmesinde bulundu.
Ailelere de davette bulunan Acartürk, şunları kaydetti:
“Yetişkinler, aileler olarak, çocuklarımıza uygunluğun yanlışsız bir şey olduğunu, berbatlığın havalı olmadığını açıklamamız gerekiyor. Çocuklar çok hassas varlıklar. Onlarla konuşmadığınız vakit kendilerini bedelsiz hissediyorlar. Bedelsiz hisseden çocuk da diğerine bedelsiz hissettirerek o değersizlik hissini atmaya başlıyor ve o noktada akran zorbalığı başlıyor. O yüzden anne babalar sizlere teklifim, çocuğunuzla bağlantı kurun. ‘Günün nasıl geçti?’ sorusunu sorun. Arkadaşlarıyla bağına dair sorular sorun. Böylelikle çocuklar bilsinler ki güvenebilecekleri, kederlerini anlatabilecekleri bir aileleri var gerilerinde.”