Mevzuat ve Değerlendirmeler:
8 Eylül 1999 tarihinden evvel hiçbir statüde çalışması olmayan ve bu tarihten sonra birinci kez çalışmaya başlamış olan ve 1 Ekim 2008 tarihinden evvel de memurluğa başlayanlar 5434 sayılı Kanun kapsamına girerler.
Bu durumda olanlardan bayan ve erkek 25 hizmet yılı + bayan 58 yaşını, erkek 60 yaşını doldurduklarında emeklilik koşullarını yerine getirmiş olurlar.
İsteğe bağlı iştirakçilik sistemi (5434 SK/Md.12):
İsteğe bağlı iştirakçilik 5434 sayılı Kanuna tabi olanlar için uygulanır, 5510 sayılı Kanuna tabi olanlar hakkında uygulanmaz. Bu formda memurlukla hizmet tamamlama işi yalnızca 5434 sayılı Kanuna tabi memurlar için geçerli olup, birinci kez 5510 sayılı Kanuna tabi olan memurlar için geçerli değildir. 5510 sayılı Kanuna tabi memurlar için de bu sistem bulunmakla birlikte, memurluktan ayrıldıktan sonra isteğe bağlı sigortalılık devam ettirilmek istendiğinde, bu sigortalılık durumu 4/b kapsamında hizmet sayılmaktadır. Yani, esnaf statüsünde hizmet sayılmaktadır.
İsteğe bağlı iştirakçilik sisteminden yararlanabilmek için;
– 5434 sayılı Kanuna tabi olarak en az 10 yıl çalışmalarının olması,
– Memurluktan ayrılma durumlarının kesinlikle kendilerinin istifa etmesi/müstafi duruma düşmeleri,
gereklidir.
Bu kuralları taşıyan memurlar vazifelerinden ayrıldıktan sonra 6 ay süreyi geçirmemek kuralıyla SGK ya müracaat ederek isteğe bağlı iştirakçilik uygulamasından yararlanabilir.
25 yıl hizmet ve 58 yahut 60 yaş kaidesine tabi olanların isteğe bağlı iştirakçilik kurması yarar sağlar mı? Ziyanları olabilir mi?
Günümüzde isteğe bağlı iştirakçilik, genelde emeklilik koşulu olan 25 hizmet yılını tamamlamaya az bir müddet kalan ve bu süreyi hiçbir halde zarurî bir işyerinde çalışmadan tamamlamak isteyen ve hizmet müddetini tamamladıktan sonra da bu sistemden çıkıp yeniden hiçbir biçimde mecburî bir işyerinde çalışmadan emeklilik yaşlarını bekleyenlerin tercih ettiği bir durum olabileceğini söyleyebiliriz.
Özetle, genel olarak yararlanmak isteyenler hizmet müddetini tamamlayacak müddet kadar isteğe bağlı iştirakçilikten yararlanıp bu hizmet müddetini tamamladıktan sonra ayrılıp emeklilik yaşını bekleyenlerin de tercih ettiği bir mevzu olduğunu değerlendirmekteyiz.
İsteğe bağlı iştirakçilik, kişinin intibakı temel alınarak belirlenen SGK prim kesinti meblağlarının tamamını (sağlık primi dahil) her ay bireyler tarafından SGK ya ödemek suretiyle hizmet satın almak suretiyle emeklilik haklarından yararlanma metodudur. Memurun vazifesinden ayrıldığı tarihteki SGK kesintilerine temel tutulan intibakları üzerinden SGK ya ödeyecekleri fiyat belirlenir. Her ay için hesaplanan bu fiyatlar (her yıl intibak ilerlediğinde artarak) isteğe bağlı iştirakçilikten yararlanmak isteyen kişi tarafından SGK ya ödenir ve her ödenen ay hizmet olarak sayılır, ödenmeyen aylar için yahut SGK ca tespit edilen fiyattan daha eksik yatırılmış olan aylar hizmet olarak sayılmaz.
İsteğe bağlı iştirakçilik müddetine emekli ikramiyesi verilmez, emekli aylık oranında kıymetlendirilir. Bu müddetler, emekli keseneğine temel aylık intibakında, yani ek göstergeyi etkilemeyen intibak sürecinde uygulanır.
Bu durumda olanlar hakkında da hizmet bütünleşmesi olduğu takdirde son 7 yıl kuralı geçerlidir. Yani son 7 yıl içindeki hizmet yükü hangi statüde geçmişse o statü temel alınarak emeklilik süreçleri uygulanır. Diğer bir söz ile memur olarak emeklilik hizmet mühletini tamamladıktan sonra bu sistemden çıkıp personel yahut esnaf olarak çalışılır ve bu müddette 3 yıl 6 ay ve daha fazla olursa memur statüsünden emekli olunamaz.
Sonuç kıymetlendirmemiz:
Öncelikli olarak isteğe bağlı iştirakçilik sisteminden yararlanmak her vakit için şahısların kendi tercihleridir. Bu sistemden yararlanacak bireylerin öncelikli olarak emeklilik hizmet müddetlerini kısa müddette tamamlayacak olanların tercih edecekleri bir sistem olabileceğini değerlendirmekteyiz.
Bunun yanı sıra emeklilik yaşının doldurulacağı tarihin de yakın bir tarih olması, yani yaş olarak (58-60 yaş) emekli aylığını kazanacakları mühletin de az bir vakit kalmış şahısların tercih etmeleri gereken bir konu olduğunu değerlendirmekteyiz. Fakat yeniden de belirttiğimiz üzere bu sistemin her vakit için bireylerin özel durumlarını düzelten/kolaylaştıran bir sistem olduğunu da belirtebiliriz.
Özetle, bu sistemin değerli avantajı hiçbir formda zarurî çalışma olmadan emeklilik için gereken hizmet müddetini tamamlayacak kadar süreyi Toplumsal Güvenlik Kurumundan hizmet satın alma durumudur ve emeklilik yaşını uzunca bir müddet zarurî çalışmadan beklemeye yarar sağlamaktadır. Yani ferdi emeklilik sistemi benzeri bir sistem üzere düşünülebilir.
Dezavantajları ise çalışanlar için Kurumlarca ödenen Kurum karşılık meblağları ile Genel Sıhhat Sigortası primlerinin de her ay Toplumsal Güvenlik Kurumuna bireylerce ödenme durumunun olması, bu müddetlerin emekli ikramiyesi hesabında sayılmaması, ek gösterge kazanımını sağlayacak intibak sürecinde uygulanmaması ve de daha kıymetlisi bireylerin çalışma hayatından ayrılma, yani pasif duruma düşme durumları söylenebilir.