TİHEK’e 2024’te 2 bin 837 olan müracaat sayısı, 2025’te yaklaşık yüzde 48 artış göstererek 4 bin 191 oldu.
Kurumun müracaat almaya başladığı 2017’den bu yana yapılan toplam müracaat sayısı ise 17 bin 91’e ulaştı.
Geçen yıl, müracaat sayısının en yüksek olduğu sene olarak kayıtlara geçti. Müracaatların yüzde 35’ini azap ve makus muamelenin önlenmesine yönelik Ulusal Tedbire Sistemi kapsamında yapılan müracaatlar oluşturdu.
Bunu, yüzde 31 ile ayrımcılık yasağının ihlaline ait müracaatlar takip etti.
Ayrımcılık yasağı kapsamındaki müracaatlarda engellilik temelli müracaatlar yüzde 25 ile birinci sırada yer alırken, bunu yüzde 12 ile cinsiyet ve yüzde 8 ile sıhhat durumu temelli müracaatlar izledi.
Geçen yıl TİHEK’e müracaatta bulunanların yüzde 82’sini erkekler, yüzde 18’ini bayanlar oluşturdu.
Geçen yıl şura tarafından yapılan incelemeler sonucu 61 kararda ayrımcılık yasağının ihlal edildiği tespit edildi, bu kapsamda toplam 9 milyon 807 bin 830 lira idari para cezası uygulandı.
Azap ve makus muamelenin önlenmesi için 41 vilayette 77 ziyaret
Azap ve makus muamele yasağı kapsamında ise 5 ihlal tespit edildi.
Geçen yıl idari yaptırım uygulanan incelemelerde “görme engelli bir başvuranın abonesi olduğu dijital platformun erişilebilir olmaması, çocukların farklı uyruklara sahip olması nedeniyle okul kayıtlarının yapılmaması, 65 yaş üstü bireylerden noterde yapılacak süreçler için sıhhat raporu istenmesi ve tesettür nedeniyle bir tesisin havuzundan yararlanmanın engellenmesi” üzere sorun alanları öne çıktı.
2025’te şimdiki insan hakları başlıklarında panel, çalıştay ve sempozyumlar üzere 14 tertip düzenleyen TİHEK, Gazze ve Suriye başta olmak üzere bölgesel ihlallere ait raporlama, saha incelemesi ve memleketler arası temaslarını sürdürdü.
Yıl boyunca eğitim ve izleme faaliyetleri de yapan kurum, azap ve makus muamelenin önlenmesine yönelik çalışmalar kapsamında 41 vilayette “kişilerin özgürlüğünden mahrum bırakıldığı” ya da “koruma altında tutulduğu” 77 yeri ziyaret etti.
Vatandaşların hak arama şuuru gelişiyor
TİHEK Başkanı Fahrettin Altun, yaptığı değerlendirmede, son periyotta insan haklarının korunması ve ayrımcılıkla uğraş alanında yürütülen çalışmaların toplumsal karşılığının daha görünür hale geldiğini belirtti.
Geçen yıl kuruma yapılan müracaatların bir evvelki yıla kıyasla yüzde 48 oranla yükselmesinin memnuniyet verici olduğunu vurgulayan Altun, “Başvurularda yaşanan artış, vatandaşların hak arama şuurunun geliştiğini ve kurumumuza duyulan inancın güçlendiğini gösteriyor.” tabirini kullandı.
Altun, TİHEK’in insan haklarının korunması ve geliştirilmesi, ayrımcılıkla çaba ile azap ve berbat muamelenin önlenmesi kapsamında değerli sorumluluklar üstlendiğine dikkati çekti.
Ulusal Tedbire Sistemi vazifesi kapsamında cezaevleri ve geri gönderme merkezleri üzere alıkonulma yerlerine habersiz ziyaretler gerçekleştirildiğini belirten Altun, bu ziyaretlerle azap ve makûs muamelenin önlenmesine yönelik alana dayalı tespitler yapıldığını aktardı.
Bu kapsamda Altun, hazırlanan rapor ve tavsiyelerin ilgili kurumlarla paylaşılarak uygulamaların güzelleştirilmesine katkı sağlandığını kaydetti.
“Vatandaşlarımızın eşitlik taleplerine takviyesi sorumluluk görüyoruz”
Altun, Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına Ait Sözleşme’nin bağımsız izlenmesi ile insan ticaretiyle uğraşta ulusal raportörlük vazifelerinin de izleme ve raporlama faaliyetleriyle aktif biçimde yürütüldüğünü vurguladı.
TİHEK’in 2026’da milletlerarası alandaki görünürlüğünün ve kurumsal kapasitesinin artırılmasına yönelik çalışmalara öncelik verileceğine işaret eden Altun, kurumun Paris Prensipleri ile tam uyumlu bir yapıya kavuşturulması ve ulusal insan hakları kurumları ortasında “A düzeyinde” akredite edilmesi için kararlılıkla çalışacaklarının altını çizdi.
Altun, kurum olarak insan hakları kültürünün hayatın her alanına yerleşmesi ve güçlenmesi hedefiyle çalışmalarını kararlılıkla sürdüreceklerine vurgulayarak, şunları kaydetti:
“Vatandaşlarımızın rastgele bir ayrımcılığa maruz kalmaksızın eşitlik taleplerine dayanak sunmayı temel bir sorumluluk olarak görüyoruz. Bu doğrultuda kamu kurumları, sivil toplum kuruluşları, akademi ve memleketler arası paydaşlar ortasında köprü kurucu bir rol üstlenerek, ülkemizde insan hakları standartlarının geliştirilmesine yönelik faaliyetlerimizi istikrarlı ve bütüncül bir yaklaşımla sürdüreceğiz.”